İklimini dikkate almayan insanın sağlık durumu iyi olabilir mi? Hava durumuna aldırış etmeyen bir insan yaşamda kalabilir mi ya da yaşam kalitesini koruyabilir mi? Hava bozuk diye havaya küsmenin bir anlamı olur mu?

Bunların hepsi duygu durumları için de düşünülebilir. Kendi duygu durumumun kendime etkisi, benim başkalarına etkim, başkalarının bana etkisi; yakınımdakileri ve uzağımdakileri etkileyişim, yakınımdakilerden ve uzağımdakilerden etkilenişim…

İyileşmek, dönüşmek için bunlara kafa yormak gerekli. Yoksa insanın kendisini havaya küfrederek durum düzeltmeye çalışmak gibi saçmalıklar içinde bulması mümkün.

Meditasyonla da çok yakın ve yoğun bağlantılı bir konu bu. Duygu durumlarının en önemlisi kendisininki insanın. Ama bir insanın kendi duygu durumunun farkına varması, farkında olması, farkında kalması hiç de kolay bir iş değil. Öfkeliyken, durayım bir, öfkeli olduğum için böyle davranıyorum kendimi kontrol edeyim diyebilmek kolay mı? Depresif bir durumdayken ya her şey o kadar kötü değil aslında benim şu anki ruh halim yüzünden böyle görünüyor, geçip gider bu hal diyebilmek kolay mı? Aşık olmuşken birine, ben aşığım o yüzden hiçbir kusurunu göremiyorum, bu karşımdaki de bir insan evladı diyebilmek kolay mı?

Duygu durumum ben değilim aslında, benden bir parça tabii ki, ama biraz ortam koşullarım gibi. Bunu zihnimde oturtabilirsem, bu bakış açısını yakalayabilirsem, bu farkındalıkla iyileşme süreci çok daha kolay olabilir. Yapıp ettiklerim bazen çok anlamlı gelirken, bazen çok anlamsız gelebiliyor; zaten normali de bu, her an aynı duygu durumunda olamam ki. Hava bazen berrak olur, uzaklara kadar görürüm; bazen de puslu olur görüşüm daralır, hatta belki yoğun bir sis olur ve burnumun dibini bile göremeyebilirim. Hepsi hava durumu, iklim şartları gibi. Nasıl yaşadığım şehrin hava durumu mevsimden mevsime, günden güne, hatta gün içinde bile değişiyorsa; duygu durumumda da değişiklikler olabilir, olacaktır.

İklim ve hava koşullarıyla etkileşimim üzerine neler yapıyorum, neler yapabilirim bir bakalım… Yaşadığım şehrin iklimi, ortamı bana hiç uygun değilse ve ara bir çözüm bulmak da olası değilse, yaşadığım şehri değiştirebilirim. Bu kadar uyumsuz bir durum yoksa, mevsimlerin gereklerini öğrenip ona göre giyinmeye ve davranmaya çalışırım. Soğuk olacak zamanları, sıcak olacakları, yağış ve don durumlarını ve başka pek çok hazırlık gerektirecek durumu takip etmeyi öğrenirim. Önlemlerimi alırım. Ona göre giyinirim, ona göre giysimi hafifletirim, yerine göre ayakkabı giyerim, hangi şartlarda ne etkinlikleri yapıp yapmayacağımı akıllı bir şekilde tercih ederim. Bu tür farkındalık ve hazırlıkları mevsimden mevsime ana akımlar şeklinde uyguladığım gibi, günden güne hatta gün içinde saatler arasında da uygularım. Yapabildiğim durumlarda iklimi kontrol etme yöntemlerini devreye alabilirim; klima kullanmak gibi.

Söz konusu olan bireysel duygu durumum olunca, ben bu şehirde oynamıyorum başka şehre gideceğim demek pek de olası değil, kabul. Peki acaba yaşadığımız şehrin iklimsel özelliklerini bildiğimiz kadar kendi duygu durumu özelliklerimizi biliyor muyuz? Bana pek de bilmiyoruz gibi geliyor. Mesela anlamsız bir cep telefonu oyununa takılıp bazen saatler harcıyorsam, ama başka pek çok zaman bu tuzağa düşmüyorsam; acaba bunda duygu durumumun etkisi yok mu? Belki de o tuzağa düştüğüm zamanki duygu durumum zaten bunu gerektiriyor, o oyunu o durumda saatlerce oynamam doğru olan şey. O anki duygu durumumun uygun davranışı o. Daha büyük bir olasılık ise, duygu durumunun farkına varmadan kendimi kaptırdığım için zayıf bir davranış gösteriyor olmam. Oysa duygu durumumun farkına varıp kendimi onun mahkumu olmaktan biraz ayırsam, oyuna takılıp kalmak tuzağını kolayca aşabileceğim.

Öfkeli de benim neşeli de, üzgün de benim kırgın da, coşku dolu olan da benim yorgun bir yılgınlık taşıyan da… Her duygu durumu kendi içinde değerli ve yaşanmasının bir anlamı var. Onları yaşarken kendimi ve duygu durumumu ayrı ayrı değerlendirebilirsem, neler yapmama imkan olur acaba? Tamam kendimi toptan değiştiremiyorum şehirden şehre taşınır gibi… Ama yapabileceğim bir şeyler yok mu? Mesela hava durumuna göre giyinir gibi duygu durumumu fark edip ona göre hazırlıklar yapamaz mıyım? Daha üzgün hissettiğim bir zaman diliminde bazı kararları almayı erteleyebilirim belki. Ya da çok coşkulu hissettiğim bir zamanda başkalarına büyük vaatlerde bulunacağım eylemlere girmeyebilirim. Öfkeli olmaya yatkın bir günümdeysem, sürtüşmelerden uzak durmaya çalışabilirim. Yani duygu durumumu kabullenip ona göre hazırlıklı olurum.

Peki ya kontrol edemez miyim duygu durumumu ya da değiştiremez miyim, bir şekilde etki edemez miyim ona? Bunun da iyi ve kötü yöntemleri olsa gerek. Mesela klima ile anlık olarak iklimin etkisine müdahale edebilirim. Ya da ağaçlandırma yaparak iklimde kalıcı ve uzun vadeli ve daha sağlıklı değişiklikler yaratabilirim. Öfkeyi düşünecek olursak yine; öfkeli bir eyleme başlayacakken içimden ona kadar sayarak kendimi biraz soğutabilirim mesela, bu klima etkisi gibi olur. Ama öte yandan kök sebepleri inceleyerek öfkelenmeme sebep olan durumlara uzak durarak biraz daha iyi bir çözüm oluşturmam da mümkün. Ya da belki öfkelenme sürecimi daha yakından inceleyip öfkenin oluşumunun enerjisini başka bir yerlere, daha yaratıcı bir kanala kaydırıp genel iklimimde köklü bir iyileşme sağlayabilirim zamanla.

Üstelik sadece kendi duygu durumum değil bana etki eden. Yakınımdaki insanların duygu durumları bana çok yoğun etki ediyor ve benim duygu durumum da onlara çok yoğun etki ediyor. Uzağımdaki insanlar bile; onları etkiliyorum ve onlardan etkileniyorum. İklimim onların iklimine anlık etkiler yapıyor, onların iklimleri de benim iklimime.

Uzak etkiler bile bazen çok yaygın ve güçlü olabilir. Esaslı bir komedyeni düşünün; çok uzaklara anlık da olsa yoğun duygu durum etkileri yapabilir. Aynı anda binlerce kişinin duygu durumunu değiştirebilir. Ya da çok hüzünlü bir şarkı okumuş birini düşünün; yıllar boyunca hüzünlenmeye yatkın durumda olan insanlarda daha yoğun hüzün etkileşimleri oluşturabilir.

Ne kadar çok farkındalık alanı oluştu yine: Kendi duygu durumumun ve kendime etkisinin farkında olmak, yakınımdakilerin duygu durumlarını ve bana etkilerini fark etmek, kendi duygu durumumu ve yakınımdakilere etkisini fark etmek, ara ara ilişkide olduğum ya da anlık ilişkide olduğum insanların duygu durumlarının bana etkisini ve benim duygu durumumun onlara etkisini fark etmek… Bir anda edinilecek bir yetenek değil, ama yavaş yavaş öğrenmek mümkün.

Ey farkındalık, sen ne kadar önemlisin!

Ve fark ettiklerimi yaşantıya dönüştürmezsem, ne kadar da yetersizsin!