Yapmanın yolu yapmaktır, onun da yolu yapamamaktır. İşte size çok güçlü bir ilke. Şimdiye kadar pek çok yaşamı dönüştürdü. Sizinkini de belirli ölçüde belki zaten dönüştürdü. Ama emin olun daha dönüştüreceği çok şey var. Bu ilke çok kritik bir ilke. Çünkü pek çok şeyin yolunu açıyor. Yapmak yerine herhangi bir şeyi koyabilirsiniz. Mesela diyelim ki daha sabırlı bir insan olmak istiyorsunuz ama olamıyorsunuz. Sabırlı olmanın yolu sabırlı olmaktır, onun da yolu sabırlı olamamaktır. Denemeniz gerekir. Bunu denedikçe ne oldu, ne olmadı, niye oldu, niye olmadı… Onu görüp tekrar denersiniz, tekrar denersiniz, giderek olur. Aslında bu hatadan öğrenme ile ilgili temel öğrenme şeklimiz, başka bir şey değil. Ve öğrenmenin başka da bir yolu yok.

Yapmak hatalarla iyileşir

İnsan hata yaparak öğrenir. Bir şey dener, sonucunu görür. Sonucunda neyin iyi, neyin iyi olmadığını, neyin değiştirilmesi gerektiğini algılar. Ona göre biraz değiştirir, tekrar dener, yine olmaz ama biraz daha yakınlaşmış olur. Sonra tekrar dener, tekrar dener, tekrar dener, tekrar dener. Yapmanın yolu yapmaktır, onun da yolu yapamamaktır.

Hatta makine öğrenmesi bile böyle çalışır. Yapay zekanın, günümüzün artık ucu bucağı gözükmeyen yetkinliklere sahip yapay zekasının temelinde makine öğrenmesi var. Ve makine öğrenmesinin temelinde özellikle modern yapay zekalı makine öğrenmesinin temelinde derin öğrenme var. Derin öğrenme dediğimiz şey yapay sinir ağlarıyla çalışıyor. Beynimizdeki nöronlar arasındaki etkileşimlerin makine ortamında taklit edilmesiyle oluşturulmuş bir sistem. Ve nasıl öğreniyor biliyor musunuz? Rastgele bir sonuç oluşturuyor. Etiketlenmiş durumuyla karşılaştırıyor, aa olmadı fark var… İterasyonlarla yeniden deneyerek, yeniden deneyerek yani yapamaya yapamaya yapar hale gelene kadar ilerleyerek öğreniyor. Yapay zekanın temeli de bu. doğal zekanın temeli de bu. Yaşamın temeli de bu. Öğrenmenin başka bir yolu yok.

Öğrenme faaliyetlerin yapmak yönünde ne kadar etkili?

Yapmanın yolu yapmaktır, onun da yolu yapamamaktır. İyi de peki başka öğrenme şekillerinin hiç mi etkisi yok? Başka öğrenme şekilleri bunu destekleyerek fayda sağlıyorlar. Mesela diyelim ki o konuyla ilgili yapmayı destekleyecek şekilde, yapmadan önce hazırlık olarak, yaparken aralarda okumalar, danışmalar gibi şeyler, bunların katkısı yok mu? Yok. Yapıyorsam eğer var. Yani eğer ben bir şey yapmayı deniyorsam, eylemli bir şekilde onun üzerindeysem, o zaman onunla ilgili aldığım teorik eğitimin de faydası olur. Çünkü her yaptığımda daha hızlı ilerlerim. Öğrenme adımlarım daha iyi olur. Ya da sorun olduğunda takıldığım bir şeyde defalarca deneyerek ilerleyemeden onu uygulayarak öğreneceğime, başka deneyimlerden yola çıkarak o denemelerin sayısını azaltabilirim. Başka tüm öğrenme yöntemleri ancak beni yapmak yolunda destekliyorsa, adımlarımın mesafesini açıyorsa, daha az adımda iş görmemi sağlıyorsa yararlı olur.

Şu anda öğrenme zannettiğimiz pek çok şey aslında öğrenme değil. Nötr bile değil. Zarar veriyorlar. Mesela öğrenilmiş çaresizlik diye bir kavram var. Yakınlarda eğitim kurumlarından mezun olanların girişimcilik yönleri biraz daha az kırpılmış durumda oluyor. Ama benim okuduğum dönemler, benden biraz sonraki dönemlere falan baktığımız zaman, öğrenilmiş çaresizlik aslında eğitim kurumlarımızda öğretilen temel şeydi. Çünkü insanları girişimci olmak üzere yetiştirmiyorduk. İnsanları girişimcilerin kadrolarında çalışan işçiler, memurlar olsun diye yetiştiriyorduk. Emre itaat etsin, görev tanımını gerçekleştirsin diye yetiştiriyorduk. Bunun için yapmamız gereken şey ne? Merak duygusunu kırpmak, kırmak, korkutmak, gelişime yönelik, dönüşüme yönelik, bir şeyler yapmaya yönelik heyecanlarını, aksiyonlarını, ilgilerini kırpmayı gerektiriyordu.

Öğrenilmiş çaresizlik

Genel olarak eğitim sistemimizin en iyi öğrettiği şeylerden bir tanesi öğrenilmiş çaresizlik. Öğrenilmiş çaresizlik dediğiniz şeyin öğrenmeyle ne alakası var? Öğrenmenin yolunu tıkamayla ilgili bir şey. Buna tekrar tekrar gelip odaklanın. Ne yapmak istiyorsanız, yapmak istediğiniz şeyi yapmayı denemeniz, iterasyonlarla küçükten başlayıp, bebek adımlarla başlayıp denemeniz ve denemelerinizi ilerleterek, geliştirmeniz gerekli. Başka bir öğrenme yolu yok. Eğer konuyla ilgili her neye yöneliyorsanız öğrenme ya da destek kanalı olarak gördüğünüz şeyler sizi onu denemek, yapmak, yaparken ilerlemekten alıkoyuyorsa, uzaklaştırıyorsa, durduruyorsa o zaman onlar öğreten değil, uzaklaştıran şeylerdir. Kaçınmanız gerekli.

Peki yapmanın yolu yapmaktır, onun da yolu yapamamaktırı nelere uygulayabiliriz? Her şeye. Ne yapmak istiyorsanız. Edinmek istediğiniz yetkinlikleri böyle edinirsiniz. Bırakmak istediğiniz alışkanlıklarınızı böyle bırakırsınız. Elde etmek istediğiniz hedefleri böyle elde edersiniz. Olmak istediğiniz yerlere böyle ulaşırsınız. Her ne yapıyorsanız, yaşamınızda ne varsa, neyi çoğaltmak, neyi azaltmak istiyorsanız, neyi değiştirmek, neye ulaşmak, neyi bırakmak istiyorsanız tek yolu bu. Yapmanın yolu yapmaktır. Onun da yolu yapamamaktır.