Afantlar ve Sakin Zihin Sanatı · Birinci Kısım: Serbest İşlevselliğe Yolculuk · Sayfa 2/39
İşlevsellik, gündelik hayatta sıkça karşımıza çıkan ve farklı alanlarda tartışılan bir kavramdır. Disiplinler arası sınırları aşar, bu yüzden kapsamlı bir araştırma yapmak isterseniz karmaşıklıkla karşılaşmanız kaçınılmaz olur. İşlevsellik hakkında çok fazla şey yazılıp çizilmiştir. Ancak bu tür yaygın kullanılan kavramlar, bazen tuzaklar da barındırır. Konuyla ilgili binlerce fikir, deney ve yorum bulabilirsiniz; hatta birbirine tamamen zıt ve kısmen doğru pek çok görüşle karşılaşabilirsiniz.
İşlevsellik yaşamın içindeki dinamiklerle o kadar çok etkileşim halindedir ki, kontrollü bir deney tasarlamak neredeyse imkânsız hale gelir. Eğer kontrollü deneyler yapılabilseydi bile, bu deneylerin sonuçları genellikle yaşamın doğal akışıyla pek de uyuşmayan, yapay bir laboratuvar ortamında kalırdı.
Peki, ne yapmalıyız? Kendi yaşamımıza bakmalıyız. Ben, kendi işlevsellik deneyimlerim üzerinden anlatacağım. Siz de bu yazılanlar üzerinden kendi işlevsellik durumunuzu düşünerek değerlendirmeler yapabilirsiniz.
İşlevselliği, bir insanın toplumuyla, çevresiyle ve hatta kendisiyle uyum içinde olma seviyesi olarak ele alıyorum. Hiçbir insan, mutlak anlamda işlevsel ya da tamamen işlevsiz olamaz. Hayatın çeşitli alanlarında, belirli zamanlarda, bir konuda son derece işlevsel olabilirken, başka bir konuda düşük işlevsellik gösterebiliriz. Ayrıca işlevsellik düzeyimiz her zaman tutarlı da değildir. Farklı koşullarda, farklı çatışmalar ve etkileşimler içinde, bazen yüksek işlevsellik sergilerken, bazen de oldukça düşük kalabiliriz. Bu, insan olmanın doğal bir parçasıdır.
Kendi işlevsellik deneyimlerim de tam olarak bu şekildeydi. Bazı alanlarda işlevselliğim oldukça yüksek, başka alanlarda ise bir hayli düşüktü. Gelişim sürecimde, işlevsel olduğum alanlardan elimden geldiğince faydalandım. İşlevsiz olduğum alanlara ise çok fazla takılmadım. İşte bu noktada serbestlik kavramı devreye giriyor.
Genel olarak serbest bir insandım. Elbette her konuda değil. Bazı alanlarda daha kısıtlı ve zorlantılı bir yapıdaydım, ama pek çok konuda serbestliğim oldukça yüksekti. Serbestlik, kendi doğamızla barışık bir şekilde yaşama özgürlüğüdür. İşlevsellik ise, daha çok toplumla uyumlu olma becerisidir.
Kitap boyunca işlevsellik ve serbestlik kavramlarını derinlemesine ele alacağız, ama şimdilik birkaç kişisel örnek verelim.
Mesela dil, matematik ve fen bilimlerine yatkınlığım vardı ve bu alanlarda yüksek işlevsellik sergiledim. Okuduğum okullarda, bu konulara uyum sağlamak benim için pek zor olmadı. Ancak burada önemli olan, bu işlevselliğin serbest bir işlevsellik olmasıydı. Kendi doğama aykırı davranışlar geliştirmedim. Öte yandan, afantlıkla bağlantılı olarak bazı matematik alt konularında ciddi zorluklar yaşadım. Mesela, fen lisesinde okurken bir yandan okulda derece yapıyordum, ama trigonometri nedeniyle geometri dersinden neredeyse sınıfta kalıyordum. Üniversitede ise integralin derinliklerine inemediğim için ilk yıldan kalan derslerim oldu ve bu durum, üçüncü sınıfa geçmemi engelledi. Bu başarısızlıkları kabul ettim ve çok mücadele etmedim.
Sanat dallarında ise durum farklıydı. Resim ve müzik gibi konularda işlevselliğim düşüktü. Okulda bu alanlardaki başarısızlıklarım zorlayıcıydı, ama bu konularda işlevselliğimi artırmak için fazla çaba sarf etmedim. Bu, serbestlik anlayışımın bir yansımasıydı; kendimi zorlamadan, olduğum gibi kabul ettim.
Din ve inanç konularında ise işler biraz daha farklı gelişti. Çevrem ve toplumun etkisiyle, bu alanlarda oldukça zorlantılı bir kökenim oldu. Bir bilim lisesinde okumama rağmen, lise yıllarım evrim karşıtı düşüncelerle geçti. İnancımın evrimle çelişmediğini fark etmem ancak 40'lı yaşlarımda gerçekleşti. Bu, benim için bir dönüm noktasıydı.
İşlevsellik dış dünyaya, serbestlik iç dünyaya açılır.
Sonuç olarak işlevselliği, toplumla ve çevreyle olan uyumumuz olarak düşünebiliriz. Serbestliği ise, kendi keyfimize ve içsel huzurumuza uygun davranma özgürlüğümüz olarak görebiliriz. Hayatın her alanında dengeli bir işlevsellik yakalamak zor olabilir, ancak serbestlik anlayışıyla, kendimize karşı daha merhametli ve anlayışlı olabiliriz.
İşlevsellik ve serbestlik, yaşamımızda denge kurmamıza yardımcı olabilir. Ancak her şeyde olduğu gibi, bu kavramların da yanlış anlaşılma ve uygulama tuzakları vardır. Serbestliğin bizi nasıl özgürleştirdiğini keşfederken, aynı zamanda bu kavramların nasıl hatalara yol açabileceğini de göz önünde bulundurmalıyız.
Kitap boyunca işlevsellik ve serbestlik kavramlarını farklı açılardan incelemeye devam edeceğiz.
← SERBEST İŞLEVSELLİĞİN EŞİĞİNDE | İçindekiler | İŞLEVSELLİĞİN VE SERBESTLİĞİN DERİN TUZAKLARI →
© 2025, 2026 Mustafa Acungil. Tüm hakları saklıdır. Bu kitap web sitesinde ücretsiz okunması için sunulur ve zaman zaman güncellenebilir (canlı kitap · Sürüm: 2026-08). Bağlantıyı paylaşmakta özgürsünüz; metni kopyalayıp başka yerde yayımlamak izne tabidir. Ayrıntı → Haklar ve Kullanım.
