Üç Vadiden Kendine Yolculuk · Bölüm 59/96
Toplumsal yapılar, bilerek ya da kendiliğinden, değersizlik duygusunu sıkça kullanır. Bu yüzden çoğumuzun zırhı burada daha zayıftır. Kalabalık yüklerin altında kalan kişi, doğrudan hedef alınmasa bile, özdeğerindeki hassasiyet yüzünden darbeyi en çok orada hissedebilir.
*
Derdi çok olanın derdi çokluktur demiştik.
Kalabalık yükün altında eziliriz; doğru. Ama o ezilme acaba nereden başlar?
O yük birdenbire yığılmaz. Çoğunlukla yavaş yavaş artar. Bırakamadıklarımız birikir. Biriktikçe, var olanı indirmek de yeni geleni uzaklaştırmak da zorlaşır. Böylece yükler, içimizde biriken bir tortu gibi çoğalır, ağırlaşır.
Ama o ilk fazlalıklar nasıl tutunur?
İlk golleri nerelerden yeriz?
Direncimizi kıran o ilk zayıflıklar nerede saklıdır?
Yükler yalnızca dışarıdan üzerimize konmaz; içimizde tutunacak bir yer bulduklarında kalıcılaşır. Bir beklenti, bir suçluluğa takılır. Bir sorumluluk, eksiklik hissimize yapışır. Birinin isteği, değersizlik korkumuzla birleşir. Böylece yük artık sadece dışarıdaki bir talep olmaktan çıkar; içeride de kendine yer bulur.
Yüklerin en kolay yapıştığı yerler, negatif motivasyonu yüksek duygulardır: suçluluk, pişmanlık, eksiklik, değersizlik…
Kalabalık yük sorunu bu yüzden özdeğerle yakından ilişkilidir. Çünkü kişi kendine yeterince değer verdiğinde yükler artarken bir noktada sorar:
“Ne oluyor burada arkadaş?” Ve silkinip rahatlamaya çalışır.
Ama özüne verdiği değerde tereddütlü olan insan, kendini korumak için itiraz etmekte de güçsüz kalabilir. Yük artar, kişi susar. Beklenti artar, kişi taşır. Suçluluk yükselir, kişi geri çekilemez. Değersizlik hissi derinden çalışıyorsa, insan bazen kendi hafifliğini bile hak edilmiş bir ihtiyaç gibi göremez.
İşte düğüm de buradadır.
İnsan kendini hafiflemeye değer görmediği için yükleri bırakamaz; yükleri bırakamadıkça da değersizlik hissi daha çok beslenir. Ama sancak düştüğü yerden kalkar. Özdeğerle ilgili genel iyileşme de çoğu zaman buradan, yani yüklerle kurduğumuz ilişkiyi değiştirmekten başlar.
Bu yüzden genel rahatlama gerekir.
Çünkü kalabalığın içinde bir yol açılmadan, daha derin kökenleri kazımaya başlamak zordur. Önce biraz yer açmak, biraz nefes almak, üzerimize yapışmış yüklerin en azından bir kısmını ayırt edilebilir hâle getirmek gerekir.
Mükemmeliyetçilik vadisinde genel rahatlamayı konuşmuştuk. Orada yük bırakmak çoğu zaman kontrol, tamamlama, kusursuzluk ve “her şeyi elde tutma” ihtiyacıyla ilişkiliydi. Özdeğer vadisinde ise aynı araç başka bir kapıdan çalışır.
Burada mesele bazen şudur:
“Bunu bırakmaya hakkım var mı?”
“Rahatlamayı hak ediyor muyum?”
“Hayır dersem kötü biri mi olurum?”
“Biri benden beklerken nasıl geri çekilirim?”
“Ben kendime yer açacak kadar değerli miyim?”
Mükemmeliyetçiliğe yatkın olanlar bir şeyleri toptan uzaklaştırmakta, kendilerine atfettikleri kontrol üstünlüğü yüzünden zorlanabilirler. Özdeğer sorunlarıyla boğuşanların zorlanması ise başka köklere dayanabilir: Kendilerini rahat hissetmek için yeterince değerli görmeyebilirler. Ya da üzerlerindeki yükleri bırakmak yoğun bir suçluluk, eksiklik ve değersizlik duygusunu tetikleyebilir.
Elbette bu iki kök birbirinden tamamen ayrı çalışmak zorunda değildir. Bazen aynı yükün altında hem mükemmeliyetçilik hem de özdeğer tereddüdü birlikte çalışır. Bir yanımız “bunu kusursuz tutmalıyım” derken, başka bir yanımız “bırakırsam zaten değerim düşer” diyebilir. Böyle zamanlarda mesele kendimize yeni bir kusur daha bulmak değil; yükün bize nerelerden tutunduğunu daha şefkatli ve daha ayrıntılı görmektir.
Bu yüzden özdeğer vadisinde genel rahatlama, yalnızca “fazla işleri azaltmak” değildir. Aynı zamanda şu deneyimi yavaş yavaş kurmaktır:
Benim de hafiflemeye ihtiyacım var.
Benim de alan açmaya hakkım var.
Benim değerim, her şeyi taşımama bağlı değil.
Bir yükü indirdiğimde yok olmuyorum.
Herkese yetişemediğimde insanlığımı kaybetmiyorum.
Elbette her yük bırakılmaz. Bazı sorumluluklar gerçektir. Bazı ilişkiler emek ister. Bazı işler yapılmalıdır. Ama her yük kutsal değildir. Her beklenti taşınmak zorunda değildir. Her suçluluk doğru haber getirmez. Her “yapmalıyım” gerçekten yapılması gereken şey değildir.
Genel rahatlama burada kalabalığı ayıklama işidir.
Bir yükü taşıyorsam, neden taşıyorum?
Seçtiğim için mi?
Sorumluluğum olduğu için mi?
Sevdiğim için mi?
Korktuğum için mi?
Değerimi ispatlamaya çalıştığım için mi?
Bırakırsam değersizleşeceğimi sandığım için mi?
Bu sorular kalabalığın içinde yol açar.
Yine de dikkat edelim: Özdeğer kırılgan olduğunda genel rahatlama bile kolay olmayabilir. Değersizlik duygusu toplu uzaklaştırma yapmamızı engelleyebilir; yakındaki kalabalık da değersizlik duygumuzu daha fazla tetikleyebilir. Böylece kendimizi bir kısır döngünün içinde bulabiliriz.
Yük çoktur, kendimizi değersiz hissederiz.
Kendimizi değersiz hissettikçe yük bırakamayız.
Yük bırakamadıkça daha çok eziliriz.
Ezildikçe kendimizi daha yetersiz sanırız.
Bu döngüye kaba kuvvetle saldırmak çoğu zaman işe yaramaz.
Israrcı olmayalım. Biraz deneyelim. Olmadığında sonra yeniden deneyelim.
Ve unutmayalım: Uzaklaştırmayı bir ölçüde ve bir şekilde yaptığımız zamanlar zaten oluyor.
Yapabildiğimiz anlarda nasıl yaptığımızı anlamaya çalışabiliriz.
Kendimizden öğrenebiliriz.
Belki bazı yükleri sabah daha kolay bırakıyoruzdur. Belki biriyle konuştuktan sonra. Belki yazınca. Belki önce küçük bir işi aradan çıkarınca. Belki “hayır” demeden önce sadece “şu an bakamayacağım” diyebildiğimizde. Belki kalabalığın tamamını değil, yalnızca bir köşesini açabildiğimizde.
Genel rahatlama, özdeğer vadisinde büyük bir temizlik gösterisi olmak zorunda değildir. Bazen yalnızca bir yükü biraz uzağa koymaktır. Bazen bir beklentinin sesini kısmaktır. Bazen bir işi hemen değil, sonra yapmaya izin vermektir. Bazen de içimizde şu cümleye yer açmaktır:
“Benim de yorulma hakkım var.”
Küçük bir rahatlama bile özdeğer için önemlidir. Çünkü insan ilk kez şunu deneyimler: “Ben kendimi koruduğumda değersizleşmiyorum.” Bu deneyim, özdeğeri yapay bir telkinle değil, yaşamın içinde küçük bir gerçeklikle besler.
Üstelik bu küçük rahatlama yalnızca sonraki çalışmalara hazırlık değildir; genel rahatlamanın kendisini de geliştirir. Bir yükü biraz uzağa koyabildiğimizde, bunu nasıl yaptığımızı görürüz. Bir beklentinin sesini biraz kısabildiğimizde, hangi koşullarda hafifleyebildiğimizi öğreniriz. Zamanla yalnızca tek tek yükleri değil, yüklerle kurduğumuz genel ilişkiyi de değiştirmeye yaklaşırız. Böylece genel rahatlama da kendi içinde ustalaşmaya başlar.
Özdeğerin daha özel iyileşme yolları ilerleyen başlıklarda gelecek. Ama o yollara girebilmek için genel rahatlamada en azından biraz yol almak gerekir. Kalabalığın içinde bir yol açmak lazım ki hem genel rahatlama derinleşsin hem de daha derindeki köklere inebilelim.
Bir sonraki adımda ise daha tekil alanlara bakacağız. Çünkü bazı değersizlik hisleri kalabalık yüklerden değil, belirli bir konuda henüz ustalaşamamış olmaktan doğar.
Orada özel rahatlama devreye girecek.
← ÜÇÜNCÜ KISIM, DÖRDÜNCÜ ÇEVRİM: DEĞERSİZLİKTEN YÖN BULMAK | İçindekiler | ÖZEL RAHATLAMA VE ÖZDEĞER →
© 2026 Mustafa Acungil. Tüm hakları saklıdır. Bu kitap web sitesinde ücretsiz okunması için sunulur ve zaman zaman güncellenebilir (canlı kitap · Sürüm: 2026-07). Bağlantıyı paylaşmakta özgürsünüz; metni kopyalayıp başka yerde yayımlamak izne tabidir. Ayrıntı → Haklar ve Kullanım.
