Üç Vadiden Kendine Yolculuk · Bölüm 87/96
Her zorluk aynı türden değildir. Onları tek bir etiket altında topladığımızda kendimize büyük bir tuzak kurmuş oluruz. Oysa zorluğun türünü görmek, onunla nasıl ilişki kuracağımızı da netleştirir. Kimi zorluk dinlenme ister, kimi düzenleme; kimi öğrenme ister, kimi destek; kimi ertelenmelidir, kiminden de vazgeçmek gerekir.
*
Yapabilmek çoğu zaman motive edicidir. Ama yalnızca yapabildiklerimizi yaparak yüksek motivasyonu korumamız zordur. Yapamamak ise ilk bakışta motive edici görünmez. Oysa yapamamakla iyi ilişki kurabilenlerin gelişme yolu açıktır.
Bebeklere ve çocuklara bakın: Düşmek, yapamamak, yeniden denemek onlar için oyunun bir parçasıdır. Kimi yetişkinler de hataların içinden keyifle geçerek yaşamaya ve gelişmeye devam eder.
Ama bir şey vardır ki neredeyse hepimizi ayrımsız motive eder: Yapamadığımızı yapabilmek.
Yapamadığımızı yapabilmek — ya da bazen hiç yapmadan aşabilmek — için zorlukların türlerini tanıyabilmemiz gerekir. Çünkü zorluklar çeşit çeşittir ve her çeşit, farklı bir yaklaşım ister.
Burada birkaç zorluk türüne bakalım. Bu tam bir liste değildir; yalnızca kendi zorluklarımızı daha kolay ayırabilmemiz için bir çerçevedir. Bazıları bizim durumlarımızla birebir örtüşebilir; bazıları benzeyebilir ama farklar içerebilir. Ayrıca burada hiç geçmeyen özgün zorluk türlerimiz de olabilir.
Normalde Yapabiliyorken Şimdi Zor Gelenler
Bazen zorlaşan şey işin kendisi değildir; bizim mevcut hâlimizdir. Yorgunluk, stres, uykusuzluk, duygusal yük, meşguliyet sarhoşluğu ya da genel dağınıklık, normalde kolayca yaptığımız işleri bile zorlaştırabilir. Sarhoş bir insan on yıldır her gün açtığı kapıyı açamaz hâle gelebilir. Meşguliyet sarhoşluğundaki kişi de benzer şekilde, önceden kolayca yaptığı işlerde takılabilir. Yüksek stres, nefes almayı bile zorlaştırabilir. Bu tür zorluklarda mesele çoğu zaman beceri eksikliği değildir. Çözüm de daha fazla zorlamak değil; dinlenmek, gevşemek, yükü azaltmak ve normale dönmektir.
Organize Olmayı Gerektirenler
Kimi işler aslında kapasitemiz dâhilindedir; ama dağınıklık, plansızlık ve düşük organizasyon yüzünden gereksiz yere zorlaşırlar. İşin kendisi zor değildir; işin etrafındaki düzensizlik zorluk üretir. Ne yapacağımız belli değildir. Öncelik belirsizdir. Malzemeler dağınıktır. Sıra kurulmamıştır. Başlangıç noktası görünmez. Bu tür zorluklarda çözüm çoğu zaman biraz analiz, biraz planlama ve biraz düzenlemedir. Küçük bir liste, net bir ilk adım, basit bir sıra, uygun bir çalışma alanı zorluğu hızla azaltabilir.
Öğrenme Gerektirenler
Bazı zorluklar mevcut bilgi ve beceri düzeyimizle aşılamaz. Bunları aşmak için öğrenmemiz, çalışmamız, dönüşmemiz gerekir. Burada motivasyonun görevi, aynı duvara tekrar tekrar çarpmak değildir. Motivasyon, öğrenme sürecini taşımalıdır. Yeni bir bilgi edinmek, bir beceri geliştirmek, alıştırma yapmak, hata yapıp düzeltmek gerekir. Öğrenme gerçekleşmeden zorluk dağılmaz. Ama öğrenme başladığında, zorluk yavaş yavaş biçim değiştirir.
Destek Gerektirenler
Bazı zorluklar tek başımıza taşınamayacak kadar ağırdır. Burada mesele işi tamamen başkasına vermek değildir; yanında biriyle yürümektir. Bir arkadaşın desteği, bir uzmanın rehberliği, bir danışmanın bakışı, bir terapistin eşliği, bir hocanın yönlendirmesi, bir ekibin varlığı bazı zorlukları taşınabilir hâle getirir. Bu tür zorluklarda “Ben bunu tek başıma çözmeliyim” ısrarı motivasyon havuzunu gereksiz yere tüketebilir. Bazen destek almak zayıflık değil, doğru kapasite kullanımıdır.
Delege Edilecekler
Bir zorlukla baş edebiliriz belki; ama onunla bizim ilgilenmemiz uygun olmayabilir. Zamanımız değerli olabilir, mevcut durumumuz için gereksiz bir çaba olabilir ya da bu zorluk bizim için zor, başkası için kolay olabilir. Böyle durumlarda delege etmek çok daha uygundur. Bir işi ekibimize, hizmet aldığımız bir uzmana, o konuda daha yetkin birine bırakmak motivasyon havuzumuzu korur. Uygun bir delegasyon kaçmak değildir; işi devretsek bile sorumlulukla ilişkimizi kaybetmeyiz. Her işi kendi üzerimize almak da erdem değildir. Bazen doğru hareket, işi doğrudan üstlenmek değil, uygun kişiye ya da kaynağa taşımaktır.
Ayrıştırılması Gerekenler
Bazı zorluklar bütün hâlinde aşılamaz. Çünkü tek bir zorluk gibi görünürler ama aslında birçok parçadan oluşurlar. “Bu iş çok zor” dediğimizde, içinde belki belirsizlik vardır, ilişki yükü vardır, bilgi eksikliği vardır, zaman baskısı vardır, başlama korkusu vardır, bitirme baskısı vardır. Böyle zorlukları küçük parçalara bölmek ve her bir parçayı ayrı ele almak gerekir. Ayrıştırdığımızda bazı parçaların kolay, bazı parçaların öğrenme gerektiren, bazı parçaların ertelenebilir, bazı parçaların delege edilebilir olduğunu görebiliriz.
Ertelenmesi Gerekenler
Kimi zorluklar için zaman uygun değildir. Şartlar olgunlaşmamıştır. Zihin hazır değildir. Yük fazladır. Başka bir süreç tamamlanmadan bu zorlukla uğraşmak sistemi gereksiz yere zorlar. Ertelemek her zaman kaçmak değildir. Bazen doğru zamana bırakmaktır. Bu tür zorluklarda mesele zorluğu inkâr etmek değil, onu uygun bir park mesafesine almaktır. Unutmayacak kadar yakında, kaynak tüketmeyecek kadar uzakta tutmak gerekir.
Vazgeçilmesi Gerekenler
Kimi zorluklar çözülmez. Ya da çözülse bile bedeli, getirisinden büyüktür. Onlarla uğraşmaktan vazgeçmek gerekir. Bırakmak bazen yenilgi değildir; motivasyon havuzunu korumanın en doğru yoludur. Her kapı açılacak diye bir kural yoktur. Her yol yürünecek diye bir şart yoktur. Her zorluk bizi geliştirecek diye bir garanti yoktur. Bazı zorluklardan uzaklaşmak, yaşamın tarafında yer almaktır.
Dönüştürülmesi Gerekenler
Bazı zorluklar ne yalnızca öğrenmeyle ne ertelemeyle ne de delege etmekle çözülür. Çünkü sorun yalnızca işin kendisinde değil, bizim o işle kurduğumuz ilişkidedir. Bir işi sürekli ispat alanına çeviriyorsak, aynı zorluk tekrar tekrar geri döner. Bir ilişkiyi sürekli değer ölçümüne dönüştürüyorsak, her temas yorucu hâle gelir. Bir hedefi varlığımızın kanıtı gibi taşıyorsak, hedefin kendisi ağırlaşır. Bu tür zorluklarda işin biçiminden önce zihinsel modelimizi dönüştürmemiz gerekir. Zorluğu çözmek yetmez; zorlukla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmek gerekir.
Gördüğümüz gibi, zorlukları ayırmak onları yönetmeyi kolaylaştırır. Artık karşımızda tek bir dev duvar yoktur. Unsurları ayrışmış, her biriyle farklı şekilde ilişki kurulabilecek bir manzara vardır.
Kendi zorluklarımıza bu gözle bakmak motivasyonumuza iyi gelir. Çünkü motivasyon artık kör bir yüklenme gücü değil, neyle nasıl ilişki kuracağını seçebilen daha akıllı bir yaşam becerisi hâline gelir.
← ZORLUKLARDAN YILMAMAK | İçindekiler | KOLAY GELSİN →
© 2026 Mustafa Acungil. Tüm hakları saklıdır. Bu kitap web sitesinde ücretsiz okunması için sunulur ve zaman zaman güncellenebilir (canlı kitap · Sürüm: 2026-07). Bağlantıyı paylaşmakta özgürsünüz; metni kopyalayıp başka yerde yayımlamak izne tabidir. Ayrıntı → Haklar ve Kullanım.
